Nowe przepisy dotyczące gospodarowania odpadami w Polsce! Zmiany wejdą w życie od stycznia 2025 roku, mają zrewolucjonizować podejście do recyklingu i ochrony środowiska. W ramach tej reformy pojawi się obowiązkowy system kaucyjny na butelki (na wybrane opakowania). Pojawią się też nowe wytyczne w zakresie segregacji odpadów budowlanych oraz wprowadzenie obowiązku zbiórki tekstyliów.
Zmiany te są odpowiedzią na potrzeby unijne i mają na celu zwiększenie świadomości ekologicznej społeczeństwa oraz zmniejszenie ilości odpadów w Polsce. Sprawdź, co warto wiedzieć o nadchodzących regulacjach i jak przygotować się do tych nowości.
Obowiązkowy system kaucyjny na butelki
System kaucyjny będzie wprowadzał nowe standardy dla plastikowych, szklanych a także metalowych opakowań. System kaucyjny, wejdzie w życie 1 stycznia 2025 roku. Ma objąć jednorazowe butelki plastikowe do 3 litrów, wielorazowe butelki szklane do 1,5 litra oraz metalowe puszki do 1 litra. Przy zakupie napojów w opakowaniach objętych systemem konsumenci będą płacić kaucję w wysokości od 0,50 do 1 zł. Kaucja ta będzie zwracana przy oddaniu pustego opakowania, a co ważne – nie będzie wymagany paragon!
Sytem ten nie będzie dotyczył wszystkich sprzedawców. Sklepy o powierzchni większej niż 200 m² będą zobowiązane do przyjmowania zwrotów opakowań, natomiast mniejsze placówki mogą przystąpić do systemu dobrowolnie. Nowy system ma na celu ograniczenie ilości odpadów oraz promowanie recyklingu poprzez zmotywowanie konsumentów do oddawania opakowań. Jest to również krok ku spełnieniu unijnych dyrektyw, które nakładają na kraje członkowskie obowiązek minimalizowania wpływu produktów jednorazowych na środowisko.
Odpowiednie oznakowanie opakowań objętych systemem oraz brak VAT na kaucję mają ułatwić wdrożenie systemu i zmniejszyć zanieczyszczenie środowiska. Dzięki temu opakowania zamiast trafiać na wysypiska lub do nielegalnych punktów zbiórki będą częścią obiegu zamkniętego.
System kaucyjny na butelki – dlaczego zwracamy niezgniecione butelki i korki?
System kaucyjny na butelki wprowadza także konkretne wytyczne dotyczące zwracania opakowań – butelki i puszki mają być zwracane niezgniecione. Wymóg ten pozwala maszynom do odbioru opakowań na łatwiejsze odczytanie kodu kreskowego, wagę oraz kształt opakowania. Pozyskanie tych danych minimalizuje ryzyko oszustw, takich jak użycie nieoryginalnych etykiet
Opakowania powinny być zwracane razem z korkami i zarkętkami, co również jest częścią strategii ograniczania odpadów. Zakrętki są elementem opakowania, a ich recykling dodatkowo wspiera środowisko. Butelki bez korków mogą być akceptowane, jednak decyzja w tej sprawie będzie zależała od operatorów automatów.
Obejście systemu kaucyjnego – możliwe nadużycia
Wprowadzenie systemu kaucyjnego na butelki niesie ze sobą ryzyko nadużyć zarówno ze strony firm, jak i konsumentów. Firmy mogą próbować unikać realizacji obowiązku przyjmowania zwrotów, szczególnie jeśli wiąże się to z dodatkowymi kosztami i komplikacjami logistycznymi. Istnieje ryzyko, że mniejsze sklepy, mimo dobrowolności przystąpienia do systemu, będą zniechęcać konsumentów do oddawania opakowań. Może ograniczyć efektywność systemu.
Z kolei po stronie konsumentów pojawiają się obawy o potencjalne oszustwa, takie jak próby zwracania opakowań, które nie były zakupione w danym sklepie, lub skanowanie jednego kodu kreskowego w automacie, a wkładanie innego opakowania. Takie praktyki mogłyby podważyć zaufanie do systemu i obciążyć przedsiębiorców dodatkowymi kosztami, gdy opakowania nie są częścią systemu kaucyjnego.
Aby ograniczyć te nadużycia, maszyny odbierające opakowania są wyposażone w technologie rozpoznawania wagi i kształtu opakowań. Pomaga to w wykrywaniu rozbieżności między zeskanowanym kodem a rzeczywistym przedmiotem. Dodatkowo, wymaganie, aby butelki były niezgniecione, pozwala na lepsze rozpoznawanie oryginalnych etykiet oraz porównywanie z zapisanymi w systemie danymi. Choć wdrożenie takich zabezpieczeń wiąże się z kosztami, warto je ponieść, aby system działał sprawnie i zwiększał ilość odzyskiwanych surowców, bez ryzyka nadużyć. Ostatecznie jednak, sukces systemu kaucyjnego zależy od zaangażowania i uczciwości wszystkich stron – od konsumentów, przez operatorów automatów, aż po sklepy i firmy wprowadzające opakowania na rynek.s
Segregacja odpadów budowlanych – nowe obowiązki dla firm
Kolejną ważną zmianą będzie wprowadzenie obowiązkowej segregacji odpadów budowlanych. Od 2025 roku deweloperzy oraz firmy remontowe będą musiały dzielić odpady powstające podczas inwestycji na określone frakcje. Będziemy segregować drewno, metale, szkło, tworzywa sztuczne, gips, odpady mineralne (w tym beton), cegły, płytki oraz materiały ceramiczne.
Zmiana ta jest odpowiedzią na rosnący problem odpadów budowlanych, które często trafiają na nielegalne składowiska. Takowych niestety jest coraz więcej w naszym kraju i stanowią duży problem. Nowe przepisy mają na celu zmniejszenie wpływu budownictwa na środowisko, umożliwiając recykling i ponowne użycie wartościowych surowców. Obowiązek segregacji obejmie firmy budowlane. Osoby prywatne, wykonujące remonty będą mogły zamówić specjalne kontenery, w których odpady zostaną posegregowane przez wyspecjalizowane firmy.
Takie działania mają wspierać gospodarkę o obiegu zamkniętym, gdzie surowce są ponownie wykorzystywane zamiast trafiać na składowiska. Segregacja odpadów budowlanych ma także zmniejszyć koszty dla gmin, które obecnie muszą radzić sobie z odpadami budowlanymi w systemie komunalnym.
Urzędy gmin zobowiązane do zbiórki tekstyliów
W ramach unijnych wytycznych Polska wprowadzi także obowiązek zbiórki tekstyliów. Gminy będą zobowiązane organizować zbiórki odzieży oraz innych produktów tekstylnych, najprawdopodobniej poprzez Punkty Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych (PSZOK). Tekstylia to kategoria odpadów, której segregacja jest coraz bardziej istotna – przeciętny Europejczyk wyrzuca bowiem około 11 kg tekstyliów rocznie
Obowiązek ten ma na celu zmniejszenie ilości wyrzucanych ubrań oraz innych tekstyliów, które stanowią dużą część odpadów komunalnych. Dzięki nowym przepisom będziemy przetwarzać tekstylia na szerszą skalę. Dzięki temu ich cykl życia zostanie wydłużony. Jest to jest szczególnie ważne w kontekście zrównoważonej mody i zmniejszenia emisji związanych z produkcją odzieży.
Zbieranie odzieży i tekstyliów – czy tylko gminy będą mieć wyzwanie?
Sama dostępność PSZOK-ów może okazać się niewystarczająca dla gmin, ponieważ ich liczba w Polsce jest ograniczona. Na jeden PSZOK przypada średnio aż 17 tysięcy mieszkańców. Dla wielu osób problemem może być dotarcie do takiego punktu, co może ograniczać skuteczność zbiórki tekstyliów. Niektóre gminy, takie jak Częstochowa i Olsztyn, wychodzą naprzeciw tym wyzwaniom, organizując dodatkowe usługi. Częstochowa planuje wprowadzić odbiór tekstyliów bezpośrednio z domów, natomiast w Olsztynie pojawią się mobilne punkty zbiórki, które będą cyklicznie odwiedzać osiedla.
Dodatkowo, w ramach nowości, rozważane są przepisy dotyczące Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenckiej (ROP). Nakładałyby one obowiązek finansowania zbiórki i przetwarzania odpadów na producentów tekstyliów. W przyszłości producenci byliby zobowiązani do pokrycia kosztów związanych z utylizacją swoich produktów, co mogłoby odciążyć gminy i zwiększyć efektywność recyklingu tekstyliów. Niestety taki wymóg z pewnością zwiększy ceny odzieży i de facto koszt ten poniosą konsumenci.
Nowe przepisy – segregacja odpadów w Polsce
Nowe przepisy, mimo że wymagają adaptacji zarówno ze strony przedsiębiorców, gmin, jak i konsumentów, stanowią istotny krok w kierunku zrównoważonego zarządzania odpadami i ochrony środowiska.
Te działania mają nie tylko ograniczyć ilość butelek, opakowań i tekstyliów trafiających na tradycyjne wysypiska. Mają też zmniejszyć emisje gazów cieplarnianych związane z produkcją i wyrzucaniem śmieci oraz promować zrównoważone modele konsumpcji.
Wszyscy będziemy musieli dostosować się do nowego systemu gospodarki odpadami. Niemniej jednak warto podjąć rękawicę i ponieść koszt tak aby zminimalizować ilość nieprzetworzonych śmieci, których ilość zatrważająco rośnie.
Źródło informacji: Ministerstwo Klimatu i Środowiska, „System kaucyjny w Polsce od 2025 roku”
